Çocuk ayakkabı seçimi nasıl yapılır

Çocuk ayakkabı ve bebek ayakkabı seçimi yetişkin ayakkabı seçiminden oldukça farklı. Aşağıdaki makalede okuyacağınız gibi, ayağın yapısının tam olarak oturduğu 18 yaşına kadar, ayakkabı seçiminin çocuğun sağlığı üzerinde ciddi etkisi bulunuyor. Bu çalışma için yurtdışından bir çok kaynağı taradık, dilimize çevirdik ve derledik. Daha sonra, belki bulduğumuz kaynaklarda da -ve/veya bizim çevirimizde-bir hata varsa diye, çalışmayı bir uzman onayından geçirdikten sonra sunduk. Araştırma 7 farklı makale ve 2 eğitim videosundan oluşuyor. Makale ve videolardaki bilgilerin birbirini tekrar etmemesine özen gösterdik. En kapsamlı şekilde bilgi edinmek için, hem makaleyi okumanızı hem de videoları izlemenizi öneririz.

Çocuk ve bebek ayağı:

  • Ayak 26 kemik ve 35 eklemden oluşan, bağlar tarafından desteklenen karmaşık bir yapıdır. Bebeğin ayağı, kemik ve kastan çok kıkırdak ve yağdan oluşur ve çok esnektir.
  • Bu durum iyidir, çünkü bebeğin ayağında olası bir doğuştan gelen bozukluk genellikle cerrahi müdahaleye gerek olmadan, kalıba koyma yardımıyla çözülebilir.
  • Kötüdür, çünkü erken yaşlarda, özellikle yürümenin ilk bir kaç senesinde ebeveyinleri tarafından yapılacak yanlış ayakkabı seçimi, ayağın gelişimini yanlış yönde etkileyerek ileride sorun yaratacak deformasyona sebep olabilir.
  • Bebeğin ayağındaki en büyük değişim hayatının ilk 36 ayında (3 yaş) gerçekleşir.
  • Ayağın şekli ve yapısı 24 ayda (2 yaş) ortaya çıkmakla beraber, ayaktaki kemiklerin tam olarak gelişmesi ve sertleşmesi ancak 18 yaşında tamamlanır.

(1) İlk 6 ayda, ayak daha çok kıkırdaktan oluşur ve bu yüzden yanlış ayakkabı seçimi ile şekil bozukluğu (deformasyon) riski çok yüksektir.

(2) 2 yaşında, kemik dokusu gelişmeye başlar fakat kemikler arasında hala büyük boşluklar vardır.

(3) 8 yaşında, falanjeal(phalangeal-ayak parmak kemikleri) kemiklerin ikinci kısmı ve metatarsal -(ayak tarak kemikleri) belirginleştiği halde, bu kısımların tam olarak kenetlenmesi için 10 yıla daha ihtiyaç vardır. Yanlış ayakkabı seçimi bu işlemi rahatlıkla olumsuz etkileyebilir.

  • Bir çocuğun ayak kavisi (ayağın altındaki kavis) genellikle ergenlik çağına kadar gelişimine devam eder. Bebeklerde ise ayak kavisi genellikle 24 aya kadar görünür değildir. Bu yaşa kadar ayakta kavisin olacağı yerde yağdan oluşan bir yastık bulunur. Bu yastık kavisi doldurarak ayağa ”düz taban” görüntüsü verir fakat durum böyle değildir. Yastık o yaşlarda doğal bir kavis desteğidir ve bulunması normaldir.
  • Fakat bebek ayağını kullanmaya başladığında-özellikle yürümeye başladığında- ayaktaki yağ tabakası çözülmeye başlar.
  • Ayağı sıkan ayakkabı kullanıldığında, bu yağ dokusu aşınır, ve kemiklerin deriye sürtünerek zarar vermesine sebep olur. Buda ayakta nasır, su toplanması, deride sertleşme ve diğer acı verici durumlar oluşmasına neden olur.
  • İronik olarak, ayağımız vücudumuzda yaşlandıkça yağ kaybeden tek bölgedir. Çünkü aslında burada yağa ihtiyacımız vardır. ”Hep günün birinde mide bölgesinden yağ aldırma operasyonuna gidip oradan şişman ve mutlu ayaklarla ayrıldığımızı hayal ederim.”
  • Bir bebek tipik olarak 8-18 ay arasında yürümeye başlar. Yürümeye yeni başlamış çocuk genelde düz tabandır, ve/veya ayaklarını yürürken içe doğru basarlar(bacağı çevirerek) çünkü kas gücü ve bağ sertliği henüz yeterli değildir. Düztabanlık, yaklaşık 6 yaşına gelindiğinde, neredeyse* her zaman düzelir. Bu yaşta ayak altındaki yağ tabakası çözülerek, ayağın kavisi ortaya çıkar.

*6 yaşından önce, çocuk ayağının düz taban görünümünden olması normaldir ve bu durum düz taban olduğu anlamına gelmez. 6 yaşında bu görünüm çoğunlukla normale döner, ancak dönmezse ancak o zaman düz tabanlıktan bahsedilebilir.

  • VİDEO 1/2: Süre: 6.49 dk. Anlatan: Doğal spor podiatristi Dr. Ray McClanahan  Türkçe altyazılıdır.

Ne zaman ayakkabı almalı?

  • Bebekler ve emekleyenler gerçekten ayağı destekleyen bir ayakkabıya ihtiyaç duymaz. Onlara gereken ayaklarını sıkmayacak, ayağa destek vermekten ziyade esneklik sağlayacak, ayaklarının şekline uygun bir ayakkabıdır. Bu dönemde -eğer varsa- ayakkabının işlevi ayağı sıcak tutmak ve zedelenmelere karşı korumaktır.
  • Barnet General Hastanesinden podiatrist Julian Livingstone diyor ki: ”Bir çocuk açık havada yürümeye başlamadan önce ayakkabıya ihtiyaç duymaz.”
  • Bu yüzden çocuğunuza ayakkabı almak için acele etmeyin, yürüyene kadar bekleyin.
  • Ayak gelişimi süresince çocuğun ayağına zarar vermeyecek şekilde(keskin olmayan) engebeli yüzeylerde yürümesi ayağının bağ ve kas dokusunu güçlendirecektir.
  • Fotoğraf kendini oyuna kaptırmış, kütük üzerinde dengesini sağlamayı başaran bir çıplak ayak çocuğu gösteriyor. Burada, ayak parmaklarının doğal kavrama işlemini yapmasıyla, ayakları doğal olarak güç ve koordinasyon özelliği kazanıyor.
  • Eğer ayakkabı giyiyor olsaydı, bu doğal gelişimi sağlayamayacaktı, ve vücut dengesini sağlamak için omurgasına ve diğer ana kemik gruplarına ek yük bindirecekti.
  • Ayrıca; çıplak ayakla yürümek her yaş için yararlıdır. Dünya genelinde sağlık uzmanları çıplak ayakla yürümenin, sadece sağlıklı ayak gelişimi için değil, genel sağlık içinde en iyisi olduğu konusunda fikir birliğine varmıştır. Dahası, çıplak ayakla yürümenin normal olduğu ülkelerde, bireylerin ileri yaşlarında da ayak, diz, kalça ve sırt sorunlarını daha az yaşadıkları görülmektedir.
  • VİDEO 2/2: Süre: 6.31 dk. Anlatan: Podortist Ryan Grant   Türkçe altyazılıdır.

Nasıl bir ayakkabı?

  • Ayakkabının önü topuk kısımından daha geniş olmalıdır. Aynı bebeğinizin doğal ayak şekli gibi. (Bkz. Video 1)
  • Çoraplarda, özellikle ayak parmaklara baskı yaparak hareketlerini kısıtladıklarında ayak için zararlı olabilirler. Küçük çocuklar sadece ayakkabı giydiklerinde çorap kullanmalı.
  • ”Genellikle ayakkabı için standart tavsiye bellidir: Ayakkabı 3-5 sıra delikli bağcıklı, cırtlı ya da diğer bir kapatma düzeneğine sahip olmalıdır. Böyle bir ayakkabı, ayaktan fırlamayacağı, ayrıca küçük ve tombul ayakları daha iyi saracağı için uygundur.
  • Genel bir kural olarak, arka tarafı açık(terlik şeklinde) veya bağcıksız (slip-on) ayakkabılardan çocuklarda kaçının.
  • Hoş gözüküyor olabilir, ancak topuktan mutlaka kaçının. Üzerinde yürüme zorluğu bir yana, ayak gelişimi için zararlıdır.
  • Ayrıca, ayağa uyumlu ve sağlıklı bir ayakkabı bulduğunuzda, çocuğa seçim şansı tanımak, örneğin kullanacağı ayakkabının desen ve rengini ona seçtirmek psikolojik gelişimi için çok yararlı olabilir. (Uzm. Psikiyatrist Dr.’a danışılarak eklenmiştir)
  • Satın alırken, ayağın hareket edeceği alan sağlayan modelleri tercih edin. Parmak uçlarında en fazla bir parmaklık boşluk(1-1,5 cm.) tavsiye ediyoruz.
  • Topuk kısmı da ayağa uygun olmalıdır. Topuk kavranmış bir şekilde durmalı, sıkıştırılmış olmamalıdır.
  • Üst taraf rahat ve nefes alabilir -deri ve kanvas gibi- maddelerden yapılmış ayakkabıları tercih edin. ”Ayak 250,000 ter salgı bezine sahiptir ve sıcak, karanlık ve izbe durumda bir sentetik spor ayakkabının içinde atlet ayağı gibi rahatsızlıklar ortaya çıkabilir.Özellikle bebekler yetişkinlerin iki katı hızda terledikleri için nefes alabilir üst taraf küçük çocuklarda (0-24 ay) çok önemlidir.
  • Taban ise ayağı koruyacak kadar dayanıklı, ancak ayakla birlikte bükülecek kadar da esnek olmalıdır. Yani çocuğun ayağı korunmalı fakat aynı zamanda zemini hissetmelidir. Taban kaygan olmamalı, ancakı aşırı kaymaz da olmamalıdır. Bu çocuk yürürken ayağını yere daha geç koyup daha erken kaldırmasına neden olacak ve yürüyüş şeklini bozacaktır.
  • Ayakkabı boyut seçimi:
  • Ayakkabı almadan önce mutlaka çocuğun ayaklarını ölçtürün. Alırken 1 dk. denenip rahat gelmiş bir ayakkabı bir tam günlük koşma, zıplama ve oyun sonrasında rahat gelmeyebilir.
  • Çocuk ve bebeklerde ayak gelişimi:

– 9-16 ay:      2 ayda bir 0,50 cm.*

– 16-24 ay:    3 ayda bir 0,50 cm.

– 24-36 ay:    4 ayda bir 0,50 cm.

– 3-4 yaş: 6 ayda bir 0,50 cm.

– 4 yaş üzeri: 8-12 ayda bir 0,50 cm.            *(0,50 cm. – Avrupa ölçülerinde yaklaşık 1 numara. Ör:38’den, 39’a)

  • Yetişkinler olarak biz, ‘ayakkabı açılıyor’ deriz. Fakat çocuklarda bu durum doğru değildir. Çocuğun ayakkabısı giydiği an ayağına uygun ve rahat olmalıdır. Bizim ayak yapımız oturmuş olduğundan, zamanla büyük oranda ayakkabı ayağımıza uyum sağlayacaktır. Çocuklarda ise, durum tam tersi olabilir.
  • Küçük çocukların ayak bağları çok gevşek olduğu için, ayakları ona uygun olmayan bir ayakkabı giydiklerinde o an acı hissetmeden ayakkabıya uyum sağlayabilir. Ancak uzun dönemde ayakta hasar oluşabilir.
  • Ayağa küçük gelen ayakkabı: Parmakları sıkıştırıp şekillerini bozabilir ve/veya başparmağının yanında kemik çıkıntısı(bunyon) oluşmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca ayağın gerek tarak kısmında, gerekse topuk kısmında bir çok çeşit bozukluğa neden olabilir.
  • Ayağa büyük gelen ayakkabı: Çocuğun ayakları hızlı büyüdüğünden, ona olabildiğince büyük ayakkabı almak her zaman iyi bir seçenek gibi gözükür. Ama yanlıştır. Ayağa 1 parmaktan daha büyük olan ayakkabı, çocuk onları ayağında tutmak için parmaklarıyla tutmak zorunda olduğundan, ”pençe parmak” oluşmasına sebep olabilir.

Kaynaklar:

  • http://www.bigleapsct.com/single-post/2015/12/10/Shoe-Recommendations-for-Children-1
  • https://www.skeanie.com.au/buying/what-are-the-best-shoes-for-children/163
  • https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/childrens-feet-and-shoes
  • https://www.happylittlesoles.co.uk/foot-health/
  • https://www.telegraph.co.uk/news/health/children/3319062/Sensible-shoes-put-childrens-feet-first.html
  • https://www.childrensalon.com/blog/how-to-shoe-size-guide/
  • https://www.skeanie.com.au/buying/childrens-shoes/162

Bu sitede yer alan bilgiler, kişileri bilgilendirmek amacıyla hazırlanmış olup, hiç bir şekilde hastalıkların tanı veya tedavisinde kullanılamazlar. Makaleler Sağlık Bakanlığı 15/2/2008 tarih ve 26788 numaralı yönetmeliği 29. maddesine göre ilgili konularda bilgilendirme amaçlı tanıtım ve ilan kapsamında hazırlanmıştır.